TR
TR
×

OSMANLI KÜTÜPHANESİ KATALOĞU VE ESERLER SÖZLÜĞÜ PROJESİ HAYAT BULDU


Kıbrıs Amerikan Üniversitesi Osmanlı Kütüphanesi çatısı altında, proje yürütücülüğünü Doç. Dr. Ayşe Dalyan’ın üstlendiği Osmanlı dönemi basılı eserlerin kataloglaştırılması projesi için çalışmalara başlandı. 

KAÜ rektörü Prof. Dr. Gökçe Keçeci’den alınan bilgiye göre, proje kapsamında yapılacak çalışmalarla “Eserler Sözlüğü” adı altında birçok basılı Osmanlı eseri Osmanlı Kütüphanesi web sitesi üzerinden paylaşıma açılcak. Proje kapsamında konuşan Doç. Dr. Ayşe Dalyan “ Osmanlı’ya matbaanın gelmesiyle istinsah yöntemiyle sınırlı sayıda üretilebilen eserlerin çoklu çoğaltılması sağlanmış ve böylece eserler geniş sayıda okura da ulaşmıştır. Her ne kadar bu sayı çok olsa da elyazı karşısında basılı eserlere günümüze kadar gereken ilgi gösterilmemiştir. Bu nedenle, ötelenen basılı eserlerde henüz çalışılmamış edebî ürünlere bile rastlamaktayız. Bu farkındalıkla yürütücülüğünü üstlendiğim Osmanlı Kütüphanesi Kataloğu Projesi üzerine doğan yeni fikirler arasında kitaplardan seçmeler yapılarak bazılarının Kıbrıs Amerikan Üniversitesi Osmanlı Kütüphanesi websitesi üzerinden okurlara tanıtılması planlanmıştır. Bu bağlamda ilk tanıtılacak yazar ve kitap Türkiye’nin ilk Türkoloğu olarak anılabilecek kişi olan Ahmed Vefik Paşa ve onun tiyatro adaptasyonlarıdır. ” dedi.

 Eserler Sözlüğü proje kapsamında açıklamada bulunan KAÜ rektörü Prof. Dr. Gökçe Keçeci “Yaşdaığımız pandemi sürecinde teknolojinin verimli ve etkili kullanımının önemini görüyoruz. Eğitim alanında dijitalleşen kütüphaneler öğrencilerle birlikte herkesin kullanımına açılmaktadır. Bu doğrultuda günümüz eserlerinden geçmiş eserlere kadar tüm kaynaklara erişimin sağlanabilmesi yaşadığımız dönemin en temel gereksinimini oluşturuyor. Biz de Kıbrıs Amerikan Üniversitesi olarak öğrencilerimize ve kamuya bizim mirasımız olan Osmanlı Eserlerini ulaştırmak için önemli bir adım attık.” dedi. 



Yazar Adı: Ahmed Vefik Paşa 

Eser Adı: Zor Nikâh, Zor Tabib, Yorgaki Dandini Oyunları 

 

 

 

  • 1. Katalog Tanıtımı
  • 1. Künyesi: 

Eser toplama bir eser görülmektedir. Eserin içinde iki ayrı kitap şeklinde basılmış Ahmed Vefik Paşa’nın Moliére’den Türkçe’ye adaptasyon üç tiyatrosu bulunmaktadır. İlk kitabın sonunda “Fî 11 Şa’bân sene 1286 (16 Kasım 1869) Matba‘a-i ‘Âmire’de basılmıştır” şeklinde tarih düşüldüğü görülürken ikinci kitapta herhangi bir bilgi bulunmamaktadır.    

  • 2. Kâğıt ve cilt özellikleri: Yeşil karton kapaklı, ciltli. 
  • 3. Sayfa Sayısı: İlk kitap 104, ikinci kitap 71 sayfadır.
  • 4. Eser içeriklerine dayalı alanı: Osmanlı Edebiyatı: Tiyatro Adaptasyon Eser.
  • 5. Moliére’in Le Mariage Force adlı eserinin Zor Nikah adlı Türkçe adaptasyon tiyatrosudur. İkinci tiyatro oyunu Moliére’in Le Médecin Malgré Lui adlı tiyatro oyunun Türkçe’ye adaptasyonu şekliyle Zorakî Tabib olarak yeniden yazılmış eseridir. İkinci Kitap yine Moliére’in Georges Dandin adlı eserinin Rum kültürüne uyarlamasıyla yeniden yazılmış Yorgaki Dandini adlı eseri bulunur.
  • 6. Kapak Fotoğrafı: Eserin ilk iki sayfası bulunmamaktadır. Eser şahsi olarak toplama bir eser olma özelliğine sahip olduğundan toplama işini yapan kişinin el yazısıyla eserde bulunan üç tiyatro oyununun isimleri ilk sayfaya yazılmıştır.

 

 

 

 

2. Kitabın Tanıtımı

Ahmed Vefik Paşa Osmanlı Devletinde, Paris elçiliğinden İran elçiliğine, milletvekilliğinden Bursa Valiliğine uzanan 47 yıllık hizmet vermiş 16 dil bilen önemli bir bürokrattır. Bursa Valiliği sırasında kız çocukları da dâhil bütün çocuklara ilkokulu zorunlu kılmış, ilk memleket hastanesini kurmuş, hastaneye gelir sağlaması ve kültür açısından Bursa’nın gelişmesi için yılda 9 ay ve haftada üç defa temsillere girecek bir belediye tiyatrosunu açmış,  ilk şehir planlamasıyla, Çitli maden suyu işletmesinin açılmasıyla ülkesine ve şehrine büyük hizmetlerde bulunmuştur. Ancak, edebiyat için ayrı bir öneme sahip olan Ahmet Vefik Paşa, yeterince ilgi ve hak ettiği değeri görmemiş bir araştırmacı ve yazardır. Türk edebiyatı için Ahmet Vefik Paşa ayrı bir değere sahiptir. Ömer Faruk Akün onun ilk Türkolog olduğunu kaydeder. Yaptıklarına bakıldığında ileriyi gören bir aydınla ve milli bir şuura sahip bir münevverle karşılaşırsınız. Dilde sadeleşme ve Türkleşmeyi “ilk başlatan kişidir”, denilse abartılmaz. Tarihi, çağdaşlarının aksine Osmanlı tarihinde çok daha önceye, Orta Asya’ya, Türk devletlerine götürür. Çağdaşları ve kendisine kadar ulaşmış edebî gelenekteki Türkçe’nin küçümsenmesi zihniyetine karşı çıkmış, onun çalışmaları Türkçeye ve Türk kültürüne hak ettiği değeri kazanmasını sağlayan ilk Türkoloji çalışmaları olmuştur. Bir ucu Çağatay lehçesine dayanan çalışmaları arasında, edebiyatta ve kültürde küçümsenen Türkçe pek çok kelimenin ilk defa onun Ata Sözü kitabıyla kayda değer görüldüğü anlaşılır. Bu eser bugüne kadar çalışılmış en geniş atasözü derlemesi olma özelliğine sahiptir. Osmanlı mekteplerinde Avrupa tarzı ilk tarih kitabının (Hikmet-i Târih, 1863) yazarıdır Ahmed Vefik Paşa. Bu kitap Türklüğün Anadolu’ya gelmeden önce Orta Asya’daki durumunu tanıtan millî bir kitap olma özelliğine sahiptir. Millî bir şuurla kaleme alınan ilk defa Türkçe’den Türkçe’ye yazılan sözlük (Lehçe-i Osmanî) onundur. Osmanlı okullarında kitabet derslerinde okutulan Télémaque tercümesi bir başka önemli tercüme eseridir. Eserlerine adını koymadığı için çalışmaları farklı yazarlara addedilen alçakgönüllü yazarın tiyatroya verdiği önemi ve Türk tiyatrosuna yaptığı katkısı değerlendirilecek bir başka boyutudur. Yazar Moliére’in otuz üç eserinin on altısını Türk edebiyatına kazandırmıştır.    

Proje kapsamında değerlendirilen matbu eserler arasında bulunan bu toplama eserde Ahmet Vefik Paşa’nın üç tiyatro eserinin iki ayrı kitap şeklinde tefrika edildiği akla gelmektedir. İlk kitap 104 sayfa olup ilk iki sayfası kayıptır. İlk iki sayfasında tiyatro eserinin adının yazıldığı düşünülen, ancak kayıp olan eserin ilk kitabının ilk oyunu Zor Nikah’tır. Eser Moliére’in Le Mariage Force adlı eserinin Türkleştirerek orijinalinden de güzelini yeniden kaleme alınarak Ahmet Vefik Paşa adeta Moliére’e eserini yeniden yazdırmıştır. Bu bağlamda eseri bir tercüme adı ile boyutsuz ve derin olmayan bir terimle açıklamak yerine Türkleştirme ya da adaptasyon olarak tanımlamak gerekmektedir. Eserin başında şahısların isimlerini veren yazar, kişileri orijinal metindeki halinden çıkartıp Türkleştirmiş ve bu kültürle konuşturmuştur. Eserin 3. sayfasında verilen şahıs kadrosu sonrasında hemen meclislere geçilmiş ve eser 8 meclisle bölümlenmiştir. İlk kitabın ikinci eseri 51. sayfada başlar ve yine Moliére’in Le Médecin Malgré Lui adlı tiyatro oyununun Türkçe’ye adaptasyonu şekliyle Zorakî Tabib olarak yeniden yazılmış eseridir. Eserin ilk sayfasında oyunun başlığı bulunur ve 3 fasıldan oluştuğu yazılıdır. Ardından eserin yine ilk sayfasında (52. sayfa) şahıs kadrosu verilir. İlk fasıl üç meclisten oluşur ve kitabın 53. ile 63. sayfalarını kapsar. İkinci fasıl dört meclisten oluşur ve 72 ile 89. sayfalarını kapsar. Üçüncü fasıl beş meclisten oluşur ve 90 ile 104. sayfayı kapsar. Buraya temme (bitti) yazarak sonlandırılan oyunun 11 Şa’bân 1286 (16 Kasım 1869)’da Matba‘a-i ‘Âmire’de basıldığı düştüğü notla anlaşılır. İkinci kitap yine Moliére’den Georges Dandin adlı eserin Rum kültürüne adaptasyonunla yeniden yazılmış Yorgaki Dandini adlı eseri bulunur. Bu eserin sayfasının 1 numarasıyla başladığından bu eserin ayrı bir kitap olduğunu söyleyebiliriz. Eser üç fasıldan oluşur ve ikinci sayfasında yine şahıs kadrosu verilmesi ile başlar. İlk fasıl 2 ile 28. sayfa aralığında 4 meclisten, 2. fasıl 29 ile 51. sayfa aralığında 4 meclisten, son fasıl da 51 ile 71. sayfa aralığında bulunan 3 meclisten oluşur. Tarih ve basıldığı yerle ilgili bir not bulunmayan oyun yine temme (bitti) yazılarak sonlandırılır.